Mayer Amschel Rothschild - w rodzinie tkwi siła

Któż z nas nie słyszał nazwiska Rothschild? Na całym świecie zapewne znajdzie się mało takich osób. Jednym kojarzy się ono z bankiem inwestycyjnym, innym z konspiracyjnymi teoriami o opanowaniu świata finansjery przez Żydów. Mayer Amschel Rothschild to człowiek, który jest sprawcą całego zamieszania. Przez swoją działalność oraz testament, w którym określił kierunek działania przyszłych pokoleń, stworzył podwaliny imperium rodziny Rothschild.

Frankfurt nad Menem cieszył się w średniowieczu sławą miasta, gdzie można było zarobić duże pieniądze. Organizowane tam targi i rzesze kupców podróżujących przez miasto przyciągały kolejnych przedsiębiorców, chcących skorzystać z dogodnego klimatu inwestycyjnego. Nic dziwnego, że mający głowę do interesów Żydzi zaczęli tam chętnie przybywać. Na początku nie było żadnych ograniczeń dla ich osiedlania się w targowym mieście nad Menem, ale miejscowi kupcy szybko sprzeciwili się napływowi przedsiębiorczych Żydów, którzy zabierali im dużą część interesu. Dlatego w 1462 roku w ramach Frankfurtu wydzielono dzielnicę żydowską, składającą się właściwie z jednej długiej ulicy - Judengasse.

Mieszkający w getcie Żydzi mieli ograniczone prawa. Nie mogli handlować pewnymi towarami, np. jedwabiem, bronią, owocami, zaś oprócz okresu targów zabronione im było oferowanie towarów poza dzielnicą żydowską. Nie mogli również opuszczać getta po zapadnięciu zmroku, w niedzielę i święta chrześcijańskie. Do Frankfurtu wkraczali tylko w celach interesów i zawsze mogły to być wycieczki najwyżej dwuosobowe. Żydzi nie mieli pozwolenia na wchodzenie do knajp i kawiarni frankfurckich, nie mogli również przechadzać się po promenadach, a za przekroczenie mostów musieli płacić. W getcie nie mówiono jidysz, tylko mieszanką języka hebrajskiego i frankfurckiego dialektu. W dzielnicy żydowskiej rozwijał się obrót pieniędzmi i usługi bankierskie, ponieważ chrześcijanom było wówczas zabronione pożyczanie pieniędzy za opłatą.

Korzenie rodziny Rothschildów sięgają żydowskiego getta we Frankfurcie, gdzie w I połowie XVI wieku żyła rodzina Hahn. Jeden z jej członków, Izaak Elchanan, wybudował na Judengasse dom o czerwonym szyldzie (niem. zum roten Schild). Na Judengasse domy nie miały numerów, odznaczały się za to kolorami szyldów albo znakami profesji, umieszczonymi przy wejściowych drzwiach. Od domu o czerwonym szyldzie pochodzi właśnie nazwisko Rothschild. Potomkowie Izaaka Elchanana używali tego nazwiska nawet, gdy w XVII wieku przeprowadzili się do innego budynku przy Judengasse.

Właśnie w takich warunkach, 23 lutego 1744 roku przyszedł na świat Mayer Amschel Rothschild. Jego ojciec Amschel Moses Rothschild był handlarzem drobnych towarów i prowadził kantor. Młody Mayer już w wieku 10 lat miał częściowy dostęp do interesu ojca, pomagał mu w wycenie i liczeniu monet, co w ówczesnych czasach nie było tak proste, jak dzisiaj. Niemcy były podzielone na wiele państewek i księstw, z których każde emitowało własne monety i środki płatnicze. Początkowo chłopiec uczęszczał do szkoły podstawowej na Judengasse, by kontynuować nauki w szkole talmudycznej w Fürth. Przypuszcza się, że ojciec chciał wykształcić go na rabina.

Szybkie początki samodzielności

Czas beztroskiego dzieciństwa skończył się dla Mayera Amschela dosyć szybko. W 1755 roku zmarł jego ojciec, a rok później matka, Schönche Lechnich. W związku z tym chłopiec musiał zakończyć swoją edukację. Rozpoczął staż w firmie Wolfa Jakoba Oppenheima w Hannoverze. W tym czasie poznał generała von Estorffa, który doprowadził go do Wilhelma z Hanau, późniejszego landgrafa Hesji-Kassel (od 1785) i księcia-elektora Hesji-Kassel (od 1803).

Numizmatyczne zainteresowania Mayera Amschela pozwoliły mu zapunktować u księcia, który z upodobaniem kolekcjonował ciekawostki i rzadkie monety. Ten kontakt miał w przyszłości zaprocentować, jednak zdobywanie zaufania księcia trwało wiele dziesięcioleci. Żydowskiemu kupcowi pomogła w tym kolejna znajomość - z Carlem Friedrichem Bruderusem- głównym doradcą Wilhelma z Hanau. W 1769 roku Mayer Amschel Rothschild wystosował list do Wilhelma z prośbą o przyznanie mu tytułu nadwornego faktora i go uzyskał. Wprawdzie nie łączył się on z żadnymi prawami, ale był prestiżowym odznaczeniem.

Wilhelm z Hanau swój majątek zawdzięczał podnajmowaniu swoich podwładnych jako żołnierzy, w szczególności Wielkiej Brytanii, która potrzebowała żołdaków do tłumienia powstań w protestujących koloniach amerykańskich. Początkowo biznes Mayera Amschela skupiał się na handlowaniu monetami i luksusowymi towarami, ale Rewolucja Francuska i wojny napoleońskie przekształciły jego interes. Uczestniczył w handlu bronią, bawełną, wełną, szmuglowaniu pieniędzy, a także przekazem środków pieniężnych pomiędzy kontynentem a Wielką Brytanią. W 1801 roku został nadwornym faktorem Hesji-Kassel, a w 1804 roku książę-elektor dopuścił go do samodzielnego handlu rządowymi papierami - w tym przypadku była to transakcja z rządem Danii. Księciu Wilhelmowi, który przez pewien czas przebywał na wygnaniu, Rothschild pomagał w ukryciu majątku przed armią napoleońską.

Rozwój rodzinnego imperium

Już pod koniec XVIII wieku rodzina Rothschild należała do najbogatszych we Frankfurcie, ale nawet wśród rodzin żydowskiego getta nie zajmowała pierwszego miejsca pod względem wartości posiadanego majątku. Niemniej jednak, odpowiednia polityka rodzinna Mayera Amschela Rothschilda miała to szybko zmienić.

29 sierpnia 1770 roku przedsiębiorca poślubił Gutle Schnapper (1753-1849), 16-letnią córkę nadwornego faktora Saksonii-Meiningen. Żona wniosła do małżeństwa spory posag, który pozwolił Mayerowi ugruntować interes. Mieli wspólnie 20 dzieci, z których przeżyło pięć córek i pięciu synów, urodzonych w latach 1771-1792. Żona zajmowała się domem, natomiast dzieci od najmłodszych lat pomagały ojcu w interesach.

Każdy z synów zaczynał swoją karierę we Frankfurcie, ale później ojciec postanowił zdywersyfikować biznes i otworzyć filie za granicą. W 1810 roku uczynił synów swoimi partnerami i odtąd jego firma nazywała się M.A.Rothschild i Synowie. Najstarszy syn, Amschel Mayer, pozostał z ojcem we Frankfurcie. Nathan Mayer, przebywający w Anglii już od końca XVIII wieku, założył filię w Londynie. James (Jakob) osiedlił się w Paryżu, Salomon Mayer w Wiedniu, a Carl Mayer (Kalman) w Neapolu.

Po przekazaniu części biznesu synom, Mayer Amschel Rothschild wycofał się z aktywnych interesów i zaczął bardziej udzielać się w gminie żydowskiej we Frankfurcie. Wprawdzie po zbombardowaniu Frankfurtu 13 lipca 1796 roku przez Francuzów i częściowym zniszczeniu getta, Żydzi mogli już osiedlać się poza Judengasse, ale nadal nie mieli pełni praw obywatelskich. Między innymi dzięki kontaktom Mayera Amschela Rothschilda, w 1811 roku wydano dekret emancypacyjny, w którym Żydom przyznano prawa obywatelskie. Było to poprzedzone wpłaceniem znacznych sum pieniędzy do kasy miasta Frankfurtu, z których znaczną część podarował sam Rothschild.

Po zakończeniu okresu wojen, biznes Rothschildów nieco się przekształcił. Wyspecjalizowano się w pożyczkach, zaczęto nabywać udziały w firmach przemysłowych, akcje firm ubezpieczeniowych. Kontynuowano współpracę z autorytetami ówczesnego świata, wiedząc, że dobre kontakty z możnymi to połowa sukcesu.

Testament i spuścizna

Mayer Amschel Rothschild obawiał się, że osoby z zewnątrz mogą zniszczyć rodzinny majątek. Jego córki były dopuszczone do interesu, ale ich mężowie już nie - bankier obawiał się chciwości zięciów. Z kolei nie widział przeszkód, aby synowe pracowały w jego firmie. Ta polityka znalazła swój wyraz i została nawet zaostrzona w testamencie, który inwestor sporządził niedługo przed swoją śmiercią (19 września 1812 roku). Jego treść wymagała, aby wszystkie kluczowe pozycje w firmie obsadzane były przez członków rodziny, a w interesach mieli uczestniczyć wyłącznie męscy członkowie rodu. Głową rodziny miał być zawsze najstarszy syn aktualnie najstarszego syna. Majątek, o ile było to możliwe, miał zostać nieujawniony i jedynie rodzina (a właściwie jej męscy członkowie) miała mieć dostęp do pełnych danych o rozmiarach imperium.

Do zaleceń Mayera Amschela Rothschilda rodzina stosowała się bez zastrzeżeń, dzięki czemu majątek nie został stracony. W tym celu praktykowano małżeństwa między kuzynami i krewnymi, co zapoczątkował już syn Mayera, James Rothschild, kiedy 11 lipca 1824 roku poślubił we Francji córkę swojego brata Salomona. 12 z 17 wnuków Mayera Amschela Rothschilda zawarło między sobą małżeństwa, unikając rozproszenia majątku. Zapis testamentowy o przekazywaniu interesu jedynie męskim członkom rodu doprowadził jednak do zamknięcia frankfurckiego banku, kiedy w 1902 zmarł ostatni męski potomek niemieckiego rodu.

Spośród pięciu synów Mayera Amschela Rothschilda największy sukces odniósł Nathan, pracujący w Londynie. Związane to było z jego charakterem i odwagą do podejmowania ryzykownych interesów. Często uważa się, że to on jest autorem rodzinnego majątku. W XIX wieku rodzina Rothschild należała do potęg finansowych tego świata. Synowie Mayera Amschela otrzymali od cesarza austriackiego tytuł baronów. Rodzina Rothschildów finansowała m.in. budowę kolei w Europie oraz zakup Kanału Sueskiego przez Wielką Brytanię. Odnosząc się do Jamesa Rothschilda, niemiecki poeta Heinrich Heine stwierdził: "Pieniądz jest bogiem naszych czasów, a Rothschild jest jego prorokiem".

W drugiej połowie XIX wieku rodzinny biznes Rothschildów zaczął stopniowo tracić na znaczeniu, a amerykańskie banki akcyjne zaczęły przejmować interesy światowe. Druga wojna światowa i pogrom Żydów w Europie również nie pozostały bez znaczenia dla rodu. Mimo to, nazwisko Rothschild do dzisiaj jest synonimem olbrzymiego majątku. Potomkowie Mayera Amschela w różnych krajach starajš się kontynuować działalność ich przodka, jednak daleko im do dawnej potęgi rodzinnego imperium.

Autor: Anna Grodecka, Gazeta Trend
anna.grodecka@gazetatrend.pl.