Marcus Goldman gentelman w cylindrze

Fala antysemityzmu przyczyną emigracji niemieckich Żydów

Marcus Goldmann urodził się 9 grudnia 1821 roku w Trappstadt w Niemczech (jako Mark Goldmann), a właściwie na dzisiejszym terenie niemieckim, ponieważ w owym czasie istniał jedynie Związek Niemiecki, będący konfederacją ponad 30 państewek. Był najstarszym synem z piątki dzieci Elli i Wolfa Goldmannów. Ojciec Marcusa był nauczycielem w szkole oraz handlarzem bydła. Ella Goldman była wdową, a ślub z nią umożliwił Wolfowi zmianę miejsca zamieszkania, co było w owym czasie zabronione Żydom, zgodnie z bawarskim edyktem żydowskim z 1813 roku. Jedynie śmierć jednego z członków gminy żydowskiej umożliwiała innemu Żydowi poślubienie kobiety z gminy i tym samym przeprowadzkę, więc można mówić, że Wolf Goldmann miał szczęście, spotykając Ellę.

W 1848 roku, podczas rewolucji marcowej w Niemczech, zaczęły pojawiać się coraz silniejsze nacjonalistyczne głosy. Wielu mieszkańców Związku Niemieckiego żądało stworzenia jednego niemieckiego państwa. Oprócz szlachetnych haseł, takich jak dążenie do wolności prasy i reform w dziedzinie handlu i na wsi, nacjonalistyczne grupy szerzyły również niechęć do Żydów. Wołania o równouprawnienie Żydów upadły razem z rewolucją. Na fali antysemityzmu na emigrację zdecydowało się wielu wyznawców judaizmu, w tym Marcus Goldmann, który właśnie w 1848 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Do jego decyzji przyczyniły się nie tyle konkretne występki przeciwko niemu, co brak zawodowych perspektyw, i, podobnie jak było to w przypadku jego ojca, brak zezwolenia na wstąpienie w związek małżeński i swobodne osiedlanie się, co było pozostałością jeszcze z czasów średniowiecznych, kiedy Żydów przepędzano z miast i zmuszano do życia w żydowskich gminach. Również brat Marcusa, Simon, oraz jego siostra Regina wyemigrowali w latach pięćdziesiątych XIX wieku z Niemiec.

Nowe życie w Stanach Zjednoczonych

Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych Marcus Goldmann pracował jako handlarz obwoźny w Pensylwanii. W listach do rodziny pisał o tym, jak bardzo jest szczęśliwy z powodu emigracji i zachwycał się wolnością panującą w Stanach Zjednoczonych. W owym czasie w USA było dużo żydowskich imigrantów i przyjęło się, że poszczególne narodowości zajmują się konkretnymi branżami. I tak np. Rosjanie opanowali przede wszystkim przemysł, a Niemcy sklepy oraz bankowość.

W Pensylwanii Marcus Goldmann poznał swoją żonę, Berthę Goldman (ślub wzięli w 1850 roku), która podobnie jak on w 1848 wyemigrowała ze Związku Niemieckiego. Bertha Goldman była z zawodu hafciarką i odnosiła sukcesy, co w owych czasach nie było czymś codziennym. To z pomocą obrotnej żony Marcusowi udało się otworzyć sklep odzieżowy w Filadelfii. W 1869 roku para miała już pięcioro dzieci i przeprowadziła się do Nowego Jorku (również dzięki naleganiom żony, która wręcz nie znosiła Filadelfii, a w Nowym Jorku miała przyjaciół), gdzie Marcus Goldmann otworzył na Manhattanie firmę Marcus Goldman & Co, zajmując się przede wszystkim papierami dłużnymi. Od handlarzy diamentów i tabaki skupował długi klientów, a weksle sprzedawał bankom. Chociaż jego biznes dobrze się kręcił, jego majątek był nieporównywalny z fortunami innych Żydów, którzy w owym czasie rozpoczynali już de facto działalność profesjonalnych banków inwestycyjnych. Dzień Markusa Goldmana wyglądał tak, że początkowo wędrował po ulicach Nowego Jorku, skupując z dyskontem długi klientów od handlarzy, którzy gorączkowo potrzebowali pieniędzy. Zebrane papiery dłużne chował w swój cylinder. Po południu wędrował z tym samym cylindrem do bankowców i załatwiał interesy na ulicy Wall Street. Podobnie czynili inni żydowscy bankierzy, przykładowo bracia Lehman.

Tajemniczy drugi człon nazwy - Sachs

Biznes krótkoterminowych papierów dłużnych Marcusa Goldmanna dobrze się rozwijał, ale obserwując poczynania konkurentów (m.in. Arthura Salomon, twórcy późniejszych Salomon Brothers) zdał sobie sprawę, że prawdziwe pieniądze są na giełdzie i firma nie będzie się rozwijała, jeśli nie będzie w niej pracowało więcej osób.

Stąd wziął się drugi człon nazwy firmy Goldman Sachs? Otóż Sachs był zięciem Markusa Goldmanna, mężem jego młodszej córki, Louisy. Urodził się już w Stanach Zjednoczonych, w Maryland, jako syn żydowskich imigrantów z Bawarii. Rodzice Samuela Sachsa (którzy wyemigrowali mniej z powodów prześladowań, a bardziej z powodu braku zrozumienia rodziców dla ich małżeństwa) byli przyjaciółmi rodziny Goldmann. W 1882 roku broker zaproponował swojemu zięciowi wejście w spółkę, która od tej pory nazywała się M. Goldman i Sachs. Co ciekawe, to Marcus Goldman musiał pożyczyć zięciowi pieniądze, aby ten wykupił sobie partnerstwo w spółce. Jednak pożyczka ta opłaciła się. Bowiem to Samuel Sachs był pionierem operacji gwarantowania emisji akcji przedsiębiorstw i spopularyzował tę formę finansowania przedsiębiorstw, przyczyniając się do rozwoju firmy. Dosyć szybko oprócz nowojorskiej filii pojawiły się oddziały w Chicago i St. Louis. Przez następnych pięćdziesiąt lat (podobnie jak czyniono to w klanie Rothschildów) biznes był sprawą czysto rodzinną, a partnerami firmy zostawali jedynie ludzie z klanu Goldmann - syn Marcusa Goldmanna, jego zięć, itd. W 1894 roku Marcus Goldmann przeszedł na emeryturę, zostawiając firmę swojemu zięciowi oraz synowi, Henry'emu. W 1896 roku firma wkroczyła na parkiet nowojorskiej giełdy.

20 lipca 1904 roku Marcus Goldmann umarł, pozostawiając firmę swoim potomkom. Przed śmiercią, już na emeryturze, razem z rodziną odwiedził rodzime niemieckie strony. Goldman Sachs dynamicznie się rozwijał i został jednym z największych banków inwestycyjnych, ale poniósł duże straty w czasie Wielkiej Depresji. Jednak reputację udało się odbudować i do dzisiaj Goldman Sachs jest jednym z ważniejszych graczy na rynku kapitałowym. We wrześniu 2008 roku, na skutek kryzysu subprime, razem z Morgan Stanley, Goldman Sachs przestał być bankiem inwestycyjnym i stał się holdingiem bankowym.

Ciekawostki

Marcus Goldman znany był jako gentelman, codziennie wędrujący do swojego biura w surducie i nieodłącznym cylindrze, do którego zbierał ważne dokumenty i weksle. Jego pierwsze biuro na Pine Street w Nowym Jorku było zwykłą komórką i silnie kontrastowało z jego nienagannym eleganckim ubiorem.
Zbieżność nazwisk Marcusa i Berthy Goldman, oraz bawarskie pochodzenie obojga, pozwala przypuszczać, że byli spokrewnieni. Jednak mimo usiłowań ustalenia możliwości pokrewieństwa, nie udało im się znaleźć wspólnego ogniwa łączącego ich rodziny.
W czasach, kiedy Goldman Sachs pracował w Nowym Jorku, rodziny żydowskich bankierów często umawiały się na wspólne kolacje, podczas których żony biznesmenów dyskutowały o tym co jest modne, co się nosi, itd. Jak mówi anegdota, podczas jednej z takich dyskusji Marcus Goldman wstał i chłodno oznajmił: "Pieniądze zawsze są w modzie" (Money is always fashionable), po czym sztywnym krokiem wyszedł z jadalni.

Autor: Anna Grodecka, Gazeta Trend
anna.grodecka@gazetatrend.pl.